Social Kitchen Amsterdam en Rotterdam

Flexibel werk maakt mensen onzeker over wie ze zijn

betoogt Fabian Dekker deze week in Trouw.

Flexwerkers moeten meer dan nu het gevoel krijgen erbij te horen en belangrijk te zijn, vindt Fabian Dekker, arbeidssocioloog en publicist. Flexwerkers ervaren vaak onzekerheid en dat kan leiden tot ondermijning van de identiteitsvorming.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) publiceerde onlangs nieuw cijfermateriaal over flexibilisering van de arbeidsmarkt. Inmiddels heeft een kwart van de werkende beroepsbevolking een flexibele baan in loondienst, zoals een jaarcontract, uitzendbaan, oproepbaan of payrollconstructie. Tellen we hier de groep zelfstandigen bij op, dan gaat het bijna om veertig procent van alle werkenden, oftewel om ongeveer 3,5 miljoen personen. In 2003 ging het nog om zo’n twee miljoen mensen. Is deze groei van flexibele arbeid eigenlijk een probleem?

De stijging van flexibele banen in loondienst is volgens het CBS vooral zichtbaar onder de groep 45-minners. Voor de jongste categorie gaat het hierbij vaak om een bijbaan naast de studie, terwijl het voor andere groepen om een substantiële baan gaat in sectoren als de zakelijke dienstverlening, detailhandel of transport. Uit eerder onderzoek weten we dat mensen liever een vast dan flexibel contract wensen. Een flexibele arbeidspositie kan voor werknemers natuurlijk gepaard gaan met verschillende voordelen, maar ook met behoorlijk wat onzekerheid. Zo liet hetzelfde CBS al eens zien dat een flexibele baan de kansen op relatie- en gezinsvorming op korte termijn onder druk zet. Daarnaast geeft het veel mensen financiële stress.

‘Met zo’n nieuwe kijk op flexwerkers hoeven bedrijven niet te wachten op landelijke wetgeving’

Identiteitsvorming
Minder bekend zijn de gevolgen voor de identiteitsvorming. De meest simpele omschrijving van identiteit is ‘wie ben ik’. Uit onderzoek in Engeland komt naar voren dat mensen gaan worstelen met hun identiteit zodra ze meer (en langdurig) onzekerheid ervaren. Ook in eigen lopend onderzoek onder jonge flexwerkers zien we dat baan- en inkomensonzekerheid grip kunnen krijgen op de identiteitsvorming van jonge flexwerkers. Mensen vragen zich voortdurend af wie ze zijn en of ze nog wel onderdeel uitmaken van een grotere groep werkenden.

Deze onzekerheid en ondermijning van de eigen identiteit heeft nadelige gevolgen voor het ervaren van welzijn. Het niet weten waar je volgend jaar werkt en tot welke groep werkenden je behoort leidt tot spanningen en gezondheidsklachten. Dit geldt ook, of misschien wel juist, voor jonge mensen die met grote verwachtingspatronen hun eerste stappen zetten op de arbeidsmarkt. Dat onzeker werk de identiteit van mensen onder druk zet is eerder al eens gesuggereerd door de Amerikaanse socioloog Richard Sennett en minder lang geleden door de Vlaamse psycholoog Paul Verhaeghe. Beide auteurs zien weinig voordelen in onzekere banen en verwachten mede als gevolg hiervan meer en meer gezondheidsklachten. Zoals we ook in ons land zien in de opkomst van toenemende stress en burn-outklachten onder jonge werkenden.

Nieuwe kijk
De nieuwe Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) tracht de kloof tussen mensen met een vast arbeidscontract en flexibel werkenden te verkleinen. Het recept is onder meer een combinatie van een minder strikte ontslagbescherming, verlaging van de WW-premie bij werknemers die in vaste dienst zijn en de opbouw van een transitievergoeding vanaf de eerste dag van het dienstverband.

Gezien de felle reacties van de sociale partners is het nog maar de vraag of deze op het oog sympathieke wet de eindstreep haalt. In de tussentijd kunnen werkgevers en werknemers alvast samen inzetten op meer scholing van flexibel werkenden en op het geven van erkenning, waardering en autonomie, zodat flexwerkers het gevoel krijgen erbij te horen en belangrijk zijn. Met zo’n nieuwe kijk op flexwerkers hoeven bedrijven niet te wachten op landelijke wetgeving. Hier kunnen ze vandaag al mee van start. 

Fabian Dekker is als onderzoeker verbonden aan het platform Jongeren, Werk en Hoop dat op duurzame wijze jeugdwerkloosheid wil bestrijden. Lees hier hoe!